Прашањето за управувањето со отпадот најчесто се третира како еколошки или комунален проблем. Сепак, сè повеќе европски политики покажуваат дека начинот на кој се создава, селектира и управува со отпадот има и важна родова димензија. Од тоа кој секојдневно се грижи за селекцијата на отпадот во домаќинството, до тоа кој ги носи одлуките во институциите, родовата еднаквост станува дел од современите зелени политики.
Во најголем дел од домаќинствата токму жените се тие што секојдневно се грижат за селекцијата на отпадот, хигиената и здравјето на семејството. Истовремено, раководните позиции во јавните претпријатија, комуналниот сектор и институциите што ги креираат политиките за животна средина и понатаму во најголем број ги заземаат мажи. Овој јаз меѓу секојдневното искуство и местата каде што се носат одлуките е препознаен и во европските политики за одржлив развој.
Европската унија преку Европскиот зелен договор и Стратегијата за родова еднаквост ги повикува земјите-членки да ја интегрираат родовата перспектива во климатските и еколошките политики. Тоа значи дека при креирањето на локални и национални стратегии за отпад не се анализираат само економските и еколошките ефекти, туку и тоа како тие влијаат врз различни групи граѓани.
Во Шведска, Агенцијата за заштита на животната средина при подготовката на националните политики прави проценки за родовото влијание на мерките. Во одредени општини се анализираат навиките на жените и мажите при користење на услугите за собирање отпад, со цел системите да бидат подостапни и поефикасни.
Во Германија, повеќе градови, меѓу кои и Фрајбург, применуваат родово чувствително урбанистичко планирање. При поставувањето рециклажни пунктови се земаат предвид пристапноста, безбедноста, осветлувањето и близината до станбените населби, бидејќи токму жените почесто ги користат овие услуги во рамките на секојдневните семејни обврски.
Во Словенија, јавното претпријатие „Snaga“ во Љубљана спроведува политики за еднакви можности при вработувањето и активно ги охрабрува жените да се вклучуваат и во оперативните работни места, традиционално сметани за „машки професии“. Истовремено, компанијата развива политики за подобро усогласување на професионалниот и семејниот живот.
Во Италија, концептот „repair & reuse“ (поправи и повторно употреби) добива и силна социјална димензија. Во повеќе градови функционираат центри во кои жени, особено од ранливи категории, добиваат можност за обука, вработување и развој на мали социјални претпријатија преку поправка и повторна употреба на мебел, текстил и електрични апарати. Така, политиките за отпад истовремено придонесуваат и за економско јакнење на жените.
Европските истражувања покажуваат дека климатските промени и загадувањето различно влијаат врз различни групи население. 
Жените, особено самохраните мајки, постарите жени и оние што живеат во домаќинства со пониски приходи, почесто ги чувствуваат последиците од лошата животна средина. Причината е што поголем дел од времето го поминуваат во активности поврзани со грижата за домот, децата и повозрасните членови на семејството.
Дополнително, токму жените најчесто ги носат секојдневните одлуки за потрошувачката во домаќинството – од купување производи до селекција на отпадот – што ги прави важни партнери во транзицијата кон циркуларна економија.
Што може да научи Македонија?
Во Северна Македонија родовата перспектива ретко е дел од локалните планови за управување со отпад. Политиките најчесто се фокусираат на инфраструктурата, депониите и рециклажата, без анализа кој ги користи услугите, кој носи одлуки и дали тие се подеднакво достапни за сите.
Експертите посочуваат дека родово чувствителниот пристап не значи создавање посебни политики за жените, туку подобро планирање за целото население. Тоа подразбира собирање податоци разделени по пол, поголемо учество на жените во управувачките структури на јавните комунални претпријатија, консултации со граѓаните при планирањето на локалните системи за отпад и поддршка на зелени работни места достапни подеднакво за жените и мажите.
Отпадот не е само прашање на животната средина. Тој е и прашање на еднаквост, учество и квалитет на живот. Европските искуства покажуваат дека кога жените се вклучени во носењето одлуки и кога политиките ги препознаваат различните потреби на граѓаните, резултатите се поодржливи, поефикасни и поправични за целото општество.
Најнови коментари