Акциите за санкционирање на сообраќајните прекршоци повторно го отворија прашањето за безбедноста на патиштата. Но, безбедноста не се мери само преку бројот на казни, туку и преку тоа дали инфраструктурата и јавните политики ги препознаваат различните потреби на граѓаните.

Истражувањата покажуваат дека жените и мажите различно го користат јавниот простор. Жените почесто се движат пеш, користат јавен превоз и секојдневно комбинираат повеќе кратки патувања – до работа, училиште, градинка, продавница или здравствена установа. Мажите, пак, почесто управуваат автомобил и статистички почесто учествуваат во тешки сообраќајни несреќи поврзани со брзо или ризично возење.

Поради тоа, современото урбанистичко планирање сè повеќе ја вклучува родовата перспектива при дизајнирањето на јавниот простор. Осветлени улици, безбедни пешачки премини, достапен јавен превоз и тротоари погодни за колички, велосипеди и лица со намалена подвижност придонесуваат за поголема безбедност, особено за жените, децата и постарите лица.

Европа го менува начинот на планирање на градовите

Во последните две децении бројни европски градови ја интегрираа родовата перспектива во транспортното и урбанистичкото планирање, со цел јавниот простор да биде подеднакво безбеден и функционален за сите граѓани.

Виена е еден од најпознатите примери. Австриската престолнина веќе со години применува политики за „родово чувствително урбанистичко планирање“. При реконструкција на улици и паркови се анализира како различни групи жители го користат просторот. Зголемено е уличното осветлување, проширени се тротоарите и се подобрени пешачките врски меѓу јавниот превоз, училиштата и станбените населби. Истражувањата покажале дека жените почесто избегнувале одредени улици поради чувство на несигурност, па токму тие сознанија станале дел од урбанистичките решенија.

Во Хелсинки, Финска, транспортното планирање се темели на анализи за тоа како различни категории граѓани го користат јавниот превоз. Градот собира податоци за навиките на патување и ги користи при планирањето на автобуските и трамвајските линии, со цел тие подобро да ги поврзат местата што граѓаните секојдневно ги посетуваат, а не само рутите кон деловните центри.

Барселона развива концепт на „град на блиски растојанија“, каде училиштата, парковите, здравствените услуги и јавниот превоз се лесно достапни пеш. Посебно внимание се посветува на безбедните училишни рути, подоброто осветлување и проширувањето на пешачките зони, што ја зголемува безбедноста на децата и на нивните родители.

Во Копенхаген, Данска, велосипедската инфраструктура и пешачките површини се проектираат така што ќе бидат достапни за сите – родители со детски колички, постари лица, лица со попреченост и велосипедисти. Градските власти при подготовката на инфраструктурните проекти редовно ги консултираат граѓаните за тоа кои делови од градот ги сметаат за небезбедни или тешко пристапни.

Безбедноста не е само прашање на казни

Европските искуства покажуваат дека санкционирањето на прекршоците е само еден дел од решението. Подеднакво важни се квалитетната инфраструктура, добро организираниот јавен превоз и урбанистичкото планирање што ги препознава секојдневните потреби на различните групи жители.

Родовата перспектива во сообраќајот не значи различни правила за жените и мажите. Таа значи подобро разбирање на начинот на кој граѓаните се движат низ градот и креирање политики што ќе обезбедат еднаков пристап до безбеден и достапен јавен простор.

Што може да направи Македонија?

Во Македонија јавната дебата за безбедноста во сообраќајот најчесто се фокусира на брзината, алкохолот и казнената политика. Иако овие мерки се неопходни, европските практики покажуваат дека тие треба да бидат надополнети со подобро урбанистичко планирање.

Тоа подразбира изградба на безбедни пешачки премини, подобро осветлување на улиците, пристапни автобуски постојки, тротоари без архитектонски бариери, велосипедски патеки и редовно собирање податоци за тоа како различни групи граѓани го користат јавниот простор.

Безбедноста во сообраќајот не е само прашање на контрола и санкции. Таа е прашање на еднаков пристап, доверба и квалитет на живот. Кога градовите ги препознаваат различните потреби на жените, мажите, децата, постарите лица и лицата со попреченост, тие стануваат побезбедни, попристапни и похумани за сите.