Одлуката државата да ги покрие трошоците за учество на учениците на меѓународните научни олимпијади е позитивен сигнал дека вложувањето во младите таленти треба да биде национален приоритет. Финансиската поддршка им овозможува на најдобрите ученици достојно да ја претставуваат државата на престижни меѓународни натпревари, без нивното учество да зависи од финансиските можности на семејството.

Но, покрај прашањето кој ќе ги плати патувањата и подготовките, еднакво важно е да се постави и друго прашање – дали сите ученици имаат еднаква можност да стигнат до овие натпревари? Анализата на учеството на девојчињата и момчињата во STEM-областите (наука, технологија, инженерство и математика) покажува дека талентот не е рамномерно препознаен и охрабрен.

Иако девојчињата во многу земји постигнуваат еднакви или подобри резултати од момчињата во основното и средното образование, тие и понатаму се помалку застапени на олимпијадите по информатика, роботика, инженерство и дел од природните науки. Разликата станува особено видлива во подоцнежните фази на образованието и на пазарот на трудот.

Европските искуства покажуваат дека талентот бара поддршка

Во последните години повеќе европски земји развиваат програми чија цел е да ги охрабрат девојчињата да избираат STEM-кариери и да учествуваат на научни натпревари.

Во Финска, училиштата и универзитетите организираат менторски програми во кои научнички и инженерки работат со ученички уште од основното образование. Целта е девојчињата да добијат примери од реалниот живот и да се охрабрат да продолжат со образование во науката и технологијата.

Во Германија, националната иницијатива „Girls’ Day“ секоја година им овозможува на илјадници девојчиња да посетат универзитети, лаборатории, технолошки компании и истражувачки центри. Преку директна средба со научнички и инженерки тие добиваат појасна претстава за професиите што традиционално се сметаат за „машки“.

Во Шведска, родовата еднаквост е интегрирана во образовните политики уште од најрана возраст. Наставниците се обучуваат да препознаваат и избегнуваат родови стереотипи при насочувањето на учениците кон изборот на предмети и професии.

Слични иницијативи постојат и во Холандија, Данска и Ирска, каде што универзитетите и научните институти организираат летни школи, научни кампови и програми за менторство наменети токму за девојчиња заинтересирани за информатика, инженерство и природни науки.

Стереотипите почнуваат многу порано од изборот на факултет

Истражувањата покажуваат дека причините за помалата застапеност на девојчињата во STEM не лежат во нивните способности, туку во општествените очекувања што почнуваат уште во основното образование.

Недостатокот на женски модели во учебниците, различните очекувања од наставниците и родителите, како и стереотипите дека математиката, програмирањето или инженерството се „машки професии“, влијаат врз самодовербата и професионалните избори на младите.

Уште еден предизвик е недоволната видливост на успешните научнички. Иако жените денес водат истражувачки тимови, развиваат нови технологии и освојуваат меѓународни признанија, нивните приказни ретко стигнуваат до учениците. Токму затоа улогата на менторките, професорките и успешните истражувачки е клучна за создавање нови генерации девојчиња кои ќе веруваат дека науката е и нивен избор.

Еднаквите можности не завршуваат со плаќањето на патните трошоци

Одлуката државата да ги финансира научните олимпијади е важен чекор, но вистинската еднаквост бара поширок пристап. Потребни се менторски програми, дополнителна поддршка за учениците од помалите средини, подобра застапеност на девојчињата во научните клубови, како и системско следење на учеството според пол.

Таквите податоци можат да покажат дали девојчињата и момчињата имаат еднаков пристап до подготовките, натпреварите и меѓународните олимпијади, но и дали постојат невидливи бариери што ги одвраќаат дел од талентираните ученици.

Научните олимпијади не се само натпревар за медали. Тие се инвестиција во идните научници, инженери и иноватори. А општеството може целосно да го искористи својот потенцијал само ако секое талентирано дете – без разлика дали е девојче или момче – има еднаква можност да го развие својот талент и да стигне до највисоките научни достигнувања.