Секоја промена на цените на горивата веднаш се одразува врз семејниот буџет. Во јавноста најчесто се анализираат последиците врз инфлацијата, транспортниот сектор и цените на производите, но многу поретко се поставува прашањето кој најмногу го чувствува товарот од овие поскапувања. Иако цената на горивото е иста за сите, нејзиното влијание не е еднакво врз сите граѓани.

Поскапувањето на горивата не влијае само врз оние што секојдневно возат автомобил. Тоа ги зголемува и цените на јавниот превоз, храната, комуналните услуги и бројни други производи и услуги, бидејќи транспортните трошоци се вградени во речиси секој сегмент од економијата. На крајот, товарот го чувствуваат сите домаќинства, но не со ист интензитет.

Жените, во просек, располагаат со пониски приходи од мажите и почесто работат во сектори како образование, здравство, трговија, текстилната индустрија и услужните дејности, каде платите се пониски од државниот просек. Тоа значи дека и најмалото зголемување на трошоците за превоз може значително да влијае врз нивниот месечен буџет.

Особено се погодени жените кои живеат во руралните средини, каде јавниот превоз е ограничен или недоволно развиен. За многу од нив, автомобилот не е избор, туку неопходност за да стигнат до работното место, здравствените услуги или училиштето на децата. Дополнителните трошоци за гориво директно влијаат врз нивната економска сигурност.

Жените патуваат поинаку од мажите

Истражувањата во повеќе европски земји покажуваат дека жените и мажите имаат различни навики при секојдневното патување. Жените почесто комбинираат повеќе кратки патувања во текот на денот – до работа, градинка, училиште, продавница, лекар или домот на повозрасен член од семејството. Овој начин на движење, познат како „синџир на патувања“, значи дека тие зависат од повеќе видови превоз и почесто ги чувствуваат последиците од поскапувањето.

Од друга страна, мажите статистички почесто патуваат директно од домот до работното место и назад. Овие разлики се важни при креирањето транспортни и економски политики, бидејќи покажуваат дека истата мерка може различно да влијае врз различни групи граѓани.

Европските политики сè повеќе ја вклучуваат родовата перспектива

Во Европската Унија сè почесто се користат родови анализи при подготовката на економски и транспортни политики. Целта е да се процени како ценовните промени влијаат врз различни категории население и дали предложените мерки ги намалуваат или ги продлабочуваат постојните нееднаквости.

Во Шведска, транспортните стратегии се темелат на анализи за тоа како жените и мажите го користат јавниот превоз, велосипедите и автомобилите. Податоците се користат при планирањето на линиите, цените и инвестициите во јавниот транспорт.

Во Австрија, особено во Виена, транспортното планирање ги зема предвид секојдневните потреби на различни групи жители, вклучително и родителите со деца, постарите лица и лицата со намалена подвижност. Целта е јавниот превоз да биде вистинска алтернатива на автомобилот, особено во услови кога цените на горивата растат.

Во Германија и Франција, при подготовката на мерките за енергетската криза и високите цени на енергенсите беа анализирани ефектите врз домаќинствата со пониски приходи, самохраните родители и руралното население. Таквите анализи им помогнаа на властите подобро да ги насочат финансиските субвенции и мерките за поддршка.

Зошто е важна родовата анализа?

Економските политики не можат да бидат навистина правични ако ги анализираат само просечните показатели. Просечната цена на горивото не кажува ништо за тоа кој мора секој ден да патува десетици километри до работа, кој има ограничен пристап до јавен превоз или кој најголем дел од приходите ги троши на основните животни потреби.

Родовата анализа овозможува да се согледаат овие разлики. Таа ги комбинира податоците според пол, возраст, приход, место на живеење и семејна состојба и покажува како една иста економска мерка може да има различни последици врз различни групи граѓани.

Што може да направи Македонија?

За да се ублажат последиците од растот на цените на горивата, експертите препорачуваат економските мерки да се темелат на подетални анализи за тоа кого најмногу го погодува кризата. Тоа подразбира развој на поквалитетен јавен превоз, особено во руралните средини, поддршка за домаќинствата со пониски приходи, подобра поврзаност меѓу местата на живеење и работа и редовно собирање податоци за влијанието на економските политики врз различни категории население.

Поскапувањето на горивата не е само прашање на економија. Тоа е и прашање на социјална правда и еднакви можности. Кога институциите ги препознаваат различните потреби на граѓаните, мерките стануваат поефикасни, а товарот од економските кризи се распределува поправично.